Archief categorieën: Gemeenten

Zeven doden, elke dag opnieuw.

Verbied vuurkorf en open haard Stookvervuiling in de woonwijk vormt een acute bedreiging voor de gezondheid en leefbaarheid van vele long- en luchtwegpatiënten, schrijft Ubel Zuiderveld.

„Met één moedige maatregel kan de overheid zeven levens per dag verlengen.”

BRON NRC

5 april 2018


Zeven doden, elke dag opnieuw. Nee, niet in het verkeer. Dat zijn er net geen twee per dag. Overheden besparen immers geld noch moeite om het aantal verkeersslachtoffers omlaag te krijgen, al zullen verkeersdoden nooit helemaal vermijdbaar zijn. Wel kan de overheid met één moedige maatregel zeven levens per dag verlengen. Met een verbod op houtstook. Gezien de lankmoedige houding van de meeste partijen en bestuurders, lijkt een verbod voorlopig nogal wat bruggen te ver. Wel is het dringend noodzakelijk dat gemeenten instrumenten krijgen om alvast ernstige hyperlokale stookvervuiling aan te kunnen pakken. Stookvervuiling – door houtkachels, vuurkorven, open haarden, enz. – vormt een acute bedreiging voor de gezondheid en leefbaarheid van miljoenen Nederlanders in hun straten en buurten. Voor stokers en niet-stokers en in het bijzonder voor kwetsbare ouderen, kinderen en een miljoen long- en luchtwegpatiënten.

Lees ook: Gezellig, zo’n houtkachel met fijnstof https://www.nrc.nl/nieuws/2018/03/14/gezellig-zon-houtkachel-met-fijnstof-a1595558

Op 19 april buigt de milieucommissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zich over het h-woord. Het Platform Houtrook en Gezondheid, een platform van 23 organisaties, oordeelt dat de overheid moet inzetten op een ontmoedigingsbeleid voor houtstook. De reactie op dit advies van de VNG richting Den Haag en de gemeenten is vitaal. Ons land ontbeert nu heldere wetgeving. Formeel mogen stokers geen geur- en rookoverlast veroorzaken. Voor iedere simpele ziel is waarneembaar dat dit wel op grote schaal gebeurt. Stokers zijn dus vaak in overtreding maar worden gedoogd, doordat de wetgever verzuimde om het begrip ‘overlast’ te normeren. Omdat geen wettelijke maxima zijn vastgesteld, is de aanpak van zelfs ernstige hyperlokale luchtvervuiling vrijwel onmogelijk. Menig rechter wierp daarom zaken op het gebied van houtstook linea recta terug in de schoot van de gemeenten.
Acute bedreiging


Hyperlokale houtrookoverlast in een woonblok, straat of buurt vormt een directe en acute bedreiging voor de gezondheid van veel Nederlanders. Toch zijn er nauwelijks data over deze luchtvervuiling bekend. Wetenschappers en deskundigen spraken afgelopen weken in de media over de macro-effecten van houtstook, waarbij deze vorm van luchtvervuiling wordt afgezet tegen andere veroorzakers, zoals het autoverkeer en de industrie. Houtrookoverlast manifesteert zich hyperlokaal veel indringender. Legio zijn de voorbeelden van Nederlanders wier slaapkamer zich pal naast de walmende schoorsteen van de buurman bevindt. Uit verhalen van slachtoffers weet ik dat dergelijke overlast tot acute gezondheidsschade en in meerdere gevallen zelfs tot ziekenhuisopnames leidt. Eén slecht stokende buur kan in enkele minuten zijn hele omgeving in de blauwe walm zetten, meer stokers kunnen zelfs leiden tot een directe en ernstige aantasting van de leefbaarheid en gezondheid. Een mooi voorbeeld is een echtpaar dat aan het woord kwam in de Stentor. https://www.destentor.nl/lochem/lochemers-krijgen-het-benauwd-van-houtkachels~aae4e0be/

Het weet zich in Lochem omringd door dertien stokers. Elke woensdag de laatste ontwikkelingen rond klimaat, energie en duurzaamheid.

Het ontbreekt in veel gemeenten aan moedige bestuurders die deze boodschap verkondigen. De bevindingen van de VNG-commissie, waarin veel wethouders zitten, wacht menig bestuurder in steden en dorpen dan ook af met angst en beven. Niet omdat deze bestuurders het aantal slachtoffers willen beperken zoals ze met verkeersdrempels deden. De echte reden is dat bestuurders geen impopulaire maatregelen aan hun stokende plaatsgenoten willen verkopen.


Ubel Zuiderveld is journalist en PvdA-raadslid in Winterswijk.

Anne Marie Kusters en Jan Willem Jansen ervaren overlast door houtkachels.

Anne Marie Kusters en Jan Willem Jansen ervaren overlast door houtkachels.

Lochemers krijgen het benauwd van houtkachels

Lochem gaat aan de slag met overlast door houtrook. Na klachten richt de gemeente zich op voorlichting, in de hoop daarmee overlast in te dammen.

Jan Willem Jansen en Anne Marie Kusters wonen al bijna veertig jaar aan de H. Postelweg in Lochem. Naar volle tevredenheid: ze zijn er gelukkig en willen niet weg. Alleen die rookoverlast van houtkachels… ,,Het is gewoon vies”, zegt Jansen.

Verbod geen optie

Onlangs kaartten Jansen, Kusters en anderen die overlast aan bij de gemeente Lochem. Dat is niet voor niets geweest. Wethouder Trix van der Linden (D66) zegt op aandringen van diverse raadsfracties nu toe om ermee aan de slag te gaan, voor zover dat mogelijk is. Verbieden van houtkachels is immers geen optie.

Lochem richt zich op voorlichting over onder meer goed stookgedrag. Daarnaast worden inwoners geattendeerd op de mogelijkheid om houtrookfilters of roetfilters te plaatsen, om de overlast in te dammen. Jansen en Kusters zijn er blij mee. Ieder stapje is er een, al is het eigenlijk een onderwerp dat landelijk moet worden opgepakt. Steeds meer mensen hebben een houtkachel, constateert Jansen. Op een plattegrond hebben ze de houtkachels in hun directe, dichtbebouwde, omgeving aangekruist. Het zijn er dertien. Kusters: ,,Men ziet er iets in van genoeglijkheid. Ik snap dat op zich wel.”

Niet alleen weekend

De overlast blijft in het stookseizoen niet beperkt tot het weekend. ,,Mensen doen tussen 17.00 en 19.00 uur de kachel aan”, zegt Jansen. ,,Dan stinkt het ongelooflijk. Op een slechte dag – een combinatie van windstil, bewolking en mist – blijft de stank hangen. Als ik met het raam open slaap dan heb ik het gevoel alsof ik twee pakjes sigaretten op heb.” Kusters, die een vorm van bronchitis heeft, blijft ‘s avonds binnen. ,,Daar is prima mee te leven”, zegt zij over bronchitis. ,,Maar als je het al benauwd hebt, krijg je het extra benauwd.”

Gaskachel

Kusters en Jansen hebben zelf een gaskachel en centrale verwarming. Zij benadrukken dat houtrook geen obsessie is. Jansen: ,,Zijn het vervelende mensen? Nee, helemaal niet. Het is best leuk om een kachel te hebben, dat snappen we ook wel. Wij benaderen ook veel mensen persoonlijk. De meesten zeggen er rekening mee te houden. Maar er zijn ook mensen die zeggen van: ‘Dat je er last van hebt is jouw probleem, niet van mij’.’

Over paasvuurtraditie (BIOMASSA ten top)

Hierbij de informatie over de uitzending van Kwesties aanstaande zondagavond.

Tijd en locatie
Wanneer: zondag 1 april 2018
Waar: Paasvuur Espelo- Bijvanksweg 1 7451 KN Holten
Tijd: u wordt hier uiterlijk om 19.45uur verwacht. Het gesprek is live om 20.00uur op NPO-radio 1 en zal tot ongeveer 20.20uur duren.

Presentator: Marianne van den Anker

Over Kwesties

‘Kwesties’ is het wekelijkse live debatprogramma van de NTR. Politici, deskundigen en vooral de directbetrokkenen zelf komen aan het woord over brandende kwesties in Nederland die ons, de burgers, direct aangaan. Onderwerpen waar burgers voor opstaan, omdat zij een oplossing eisen. Presentatoren Rob Oudkerk en Marianne van den Anker reizen zondagavond af naar de locaties waar de onderwerpen zich afspelen rond diversiteit, levensbeschouwing en samenleving.

Gasten

Herman Klein Velderman – D66 Rijssen-Holten

 

 

 

Jos Merks- woordvoerder www.houtrook.nl

 

 

 

 

Sociale Media

Op Facebook (NTR Kwesties) wordt de uitzending aangekondigd. We zouden het leuk vinden als je de pagina wilt volgen en de berichten zou willen delen.

‘Gemeenten moeten maatregelen nemen tegen auto’s en houtkachels’

BRON

Gemeenten moeten maatregelen nemen om snel de luchtkwaliteit te verbeteren. In veel Nederlandse steden worden de Europese normen overschreden, zegt het Longfonds, en daarom moet er volgens de belangenorganisatie iets gebeuren.

Het fonds denkt aan onder meer het invoeren van milieuzones, het ontmoedigen van het gebruik van houtkachels en het geven van voorlichting.

Het autoverkeer is volgens het Longfonds verantwoordelijk voor zo’n 13 procent van de stikstofdioxide in de lucht, hout stoken heeft een aandeel van ongeveer 10 procent.

Verkiezingen

Volgens het Longfonds moeten lokale partijen na de komende verkiezingen bij het vormen van een coalitie harde afspraken maken over verbetering van de luchtkwaliteit. Uit onderzoek zou blijken dat elk jaar ongeveer 12.000 mensen vroegtijdig overlijden door het inademen van ongezonde lucht.

Het fonds heeft een website gelanceerd waarop burgers kunnen kijken hoe het met de luchtkwaliteit in hun gemeente gesteld is. Ze kunnen ook reacties achterlaten en het Longfonds geeft die reacties aan de gemeenten.

Houtrook het nieuwe asbest?

Houtrook het nieuwe asbest?

Donderdag 16 november wordt er bij de ingekomen stukken van de gemeenteraad van Eemsmond een email behandeld over de gevaren van hout stoken/houtrook. De HIK zet een en ander op een rijtje.

 

Overlast

Een houtkachel. Vuurtje stoken. De open haard. De barbecue. Het lijkt allemaal zo gezellig. Maar is dat het ook? En wat betekent het voor de buren, voor de hele leefomgeving?

Houtrook stinkt en vormt daarmee een bron van overlast. Volgens het  CBS zijn open haarden en houtkachels de belangrijkste oorzaak van geuroverlast in de leefomgeving; in 2011 ondervond 10% van de Nederlanders hiervan hinder. Geurhinder kan leiden tot fysieke gezondheidsklachten zoals hoofdpijn, misselijkheid, slaapklachten, vermoeidheid en luchtwegklachten (stress gerelateerde somatische gezondheidsklachten).

 

Giftig

Maar behalve dat het stinkt, is houtrook ook nog eens behoorlijk giftig.  Het bevat vele tientallen chemische  bestanddelen. We noemen er een paar: dioxines, lood, cadmium, arsenicum, methaan, fenolen, benzeen, aldehyden en formaldehyde en kankerverwekkende PAK’s. Deze komen samen met het ultra fijne stof de leefomgeving in.

Ook moderne houtkachels, die zijn ontworpen om de uitstoot van schadelijke stoffen te beperken, blijken in de praktijk nog aanzienlijke hoeveelheden fijnstof en andere schadelijke stoffen uit te stoten. Dit neemt een factor 10 tot 300 toe als de kachel ook nog eens verkeerd gebruikt wordt. Zelfs de meest geavanceerde pellet kachels hebben nog een uitstoot van 25-50 mg fijnstof per m3 rookgas.

De grootte van de fijnstof deeltjes, Particulate Matter of PM genoemd, wordt uitgedrukt in getallen: PM10 betekent stof met een doorsnee van 10 micrometer. Dat ademen we niet al te diep in. Anders is het met fijnstof, PM2.5 genoemd. Dat is 0,1 tot en met 2,5 micrometer in doorsnee. Dan is er nog ultra fijnstof: 50 tot 100 nanometer doorsnee. Dat ademen we zeer diep in.

Die laatste roetdeeltjes kunnen een ware ravage aanrichten in het menselijk lichaam. Houtrook bestaat voor 80% tot 90% uit fijn stof, aangeduid in rapporten als PM2.5. Die stofdeeltjes dringen diep in de longen door. Door de longblaasjes komen ze in de bloedbaan. De teerachtige stof, de PAK’s, polycyclische organische koolwaterstoffen, gaan mee de bloedbaan in. Van PAK’s is bekend dat deze kankerverwekkend kunnen zijn.

Ook hart- en vaatziekten worden door ultrafijn stof veroorzaakt of verergerd. En wel direct nadat men het heeft ingeademd, zonder dat de patiënten de oorzaak van de verergering meteen doorhebben.

Astma- en COPD patiënten weten veel sneller dan gezonde mensen wat de nare gevolgen zijn van houtrook, dat wil zeggen van de inademing van de roetdeeltjes of zwart stof. Hun ademhalingsorganen zijn veel minder in staat de deeltjes te filteren. Ze krijgen zo de volle mep in hun longen.

In houtrook zitten veel meer giftige stoffen dan in sigarettenrook. Amerikaans onderzoek heeft uitgewezen dat houtrook met dezelfde dichtheid als sigarettenrook, 12 keer schadelijker is. De roetdeeltjes veroorzaken ook bij gezonde mensen ontstekingen op plaatsen waar deze zich nestelen. Bij inademing: in de longen, maar via de neus kunnen ze rechtstreeks in de hersenen terechtkomen. Daar veroorzaken ze ontstekingen. Later kan dat het ontstaan van Alzheimer bevorderen. Bij kinderen kan het de ontwikkeling van hun IQ nadelig beïnvloeden. Maar bij hartpatiënten richt het de meeste schade aan. Onder hen vallen de meeste sterfgevallen gerelateerd aan het voorkomen van fijn stof.
Het probleem van houtrook speelt zich vooral af in de particuliere sector. Bij bijvoorbeeld elektriciteitscentrales die op houtsnippers draaien, speelt het probleem ook, maar minder. In de eerste plaats omdat de omstandigheden waaronder het hout verbrand wordt, zo optimaal mogelijk wordt geregeld. Daarnaast zijn deze centrales voorzien van (dure) filters om de rookgassen te reinigen. Voor deze grote verbrandingsinstallaties is strenge regelgeving van kracht.

 

Milieu.

Houtstoken zou een vermindering van de uitstoot van CO2 met zich mee brengen. Dan moet er wel op grote schaal heraanplant van bomen plaats vinden. Immers, het totale aantal bomen mag niet teruglopen om CO2 neutraal te kunnen zijn. Vooralsnog vindt wereldwijd een veel grotere ontbossing plaats dan dat er sprake is van heraanplant. En het duurt zo’n 30 jaar voordat een aangeplante boom weer groot is. Bij de CO2 neutraal gedachte moet ook meegenomen worden het drogen van het hout, het  vermalen en persen van pellets en het transport. Dat is vaak over grote afstand, met de daarbij horende uitstoot aan CO2 en andere stoffen.  Wist u dat de 16 grootste zeeschepen jaarlijks net zoveel zwavel uitstoten als het gehele autoverkeer van de wereld bij elkaar? Daarnaast komt er bij hout stook methaan vrij.  Methaan heeft op de opwarming van de aarde een veel groter effect dan CO2, zo’n 25 keer zoveel. En de zwarte roetdeeltjes komen hoog in de atmosfeer terecht om uiteindelijk neer te slaan op de ijskappen op de polen. Daar zorgt het voor versnelde opwarming en dus het smelten van het ijs, wat weer een versnelling van de opwarming van de aarde teweeg brengt.

 

Commentaar De HIK

We concluderen dat hout stoken erg schadelijk is voor de mens en milieu.  Een hout- of pellet kachel is zeker geen alternatief voor verwarming met aardgas. Sterker nog, De HIK pleit voor een algeheel verbod op het stoken van hout door particulieren en bedrijven. Hout stoken in energiecentrales is welleswaar iets minder ongunstig qua uitstoot, maar vraagt zoveel hout, dat daar is geen aanplant in de regio tegen mogelijk is.

Lokale overheden kunnen hier een belangrijke rol in spelen, bijvoorbeeld door lokale regelgeving.

Openhaard ligt onder vuur

Openhaard ligt onder vuur

HEUVELRUG Bij mist en stil weer is een stookverbod voor houtkachels nodig. Dat vindt de Stichting Houtrookvrij uit Zutphen, die hoopt dat politieke partijen in aanloop naar de raadsverkiezingen een standpunt tegen de schadelijke overlast innemen. Heuvelrugburgemeester Frits Naafs heeft de houtkachels op zijn radar staan, maar strenge maatregelen zijn vooralsnog niet te verwachten. (Net zoals Johan C. Als je rookt doe het dan gezond)

 

 

 

 

 

 

VERBOD Eerder werd een motie over houtrook op het congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) opgeschort, in afwachting van een mogelijk landelijk verbod. ,,Daar zitten we eigenlijk nog steeds een beetje op te wachten”, aldus Naafs. ,,In onze APV staat wel een algemene hinderbepaling, maar handhaving van een plaatselijk verbod is heel moeilijk. Als de houtstook landelijk in de ban wordt gedaan, is het klaar. Maar ik weet niet of hem dat gaat worden.”

GASPRIJZEN Het gebruik van houtkachels om winterkou in huis te verdrijven, heeft in Nederland een hoge vlucht genomen. Hoge gasprijzen en energiebelasting maken het stoken van hout aantrekkelijk. Bovendien vinden veel mensen een houtkachel of openhaard gezellig. Maar bij het verbranden van hout komen roet, fijnstof en een aantal kankerverwekkende verbindingen in de lucht.

GIFTIG Volgens internationaal wetenschappelijk onderzoek is regelmatige houtrook in de woonomgeving op termijn slecht voor de volksgezondheid. Het zou de longcellen aantasten en zelfs giftiger zijn dan sigarettenrook. In plaatsen als Amersfoort, Utrecht en Wageningen krijgt de gemeente daarom steeds meer aandacht voor de overlast en de gezondheidseffecten van houtrook.

BENAUWDHEID Longpatiënten ervaren extra veel overlast van hun houtstokende buren. Vooral bij windstille weersomstandigheden blijft de rook lang hangen en kan ernstige benauwdheid ontstaan. De gemeente Utrechtse Heuvelrug roept inwoners via haar website dan ook op, om de houtkachel of openhaard niet aan te steken bij minder dan windkracht drie. Ook wordt inwoners gevraagd om klachten van buren over rookoverlast serieus te nemen

Utrecht wil strengere regels voor houtkachels……

De stad Utrecht wil het stoken van houtkachels aan banden leggen. Milieuwethouder Lot van Hooijdonk wil Utrechters beter kunnen beschermen tegen overmatige roetuitstoot door de houtkachel van hun buren.

Ivar Penris 05-01-18, 17:15 Laatste update: 17:37
28
De wethouder wil daarom strengere regels opleggen voor houtkachels in nieuwbouwhuizen. Daarnaast hoopt Van Hooijdonk dat er een wet komt waarmee ze de uitstoot van bestaande houtkachels kan verminderen als het nodig is.

Net zoals bij bedrijven waar de vergunning kan worden ingetrokken als het de regels overtreedt, wil Van Hooijdonk ook in kunnen grijpen als burgers hun buren ‘bestoken’ met teveel roet uit hun houtkachel. Dat kan op dit moment niet. Daarvoor moet de wet worden aangepast.

Utrecht heeft zich daarom geschaard achter een plan van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten om een wet in te richten waarmee dat wel kan. ,,We hebben ‘een haakje’ nodig om mensen te beschermen tegen deze uitstoot. Dat hebben we nu nog niet.’’

Luchtkwaliteit
Deze week verscheen een hele reeks rapporten over de luchtkwaliteit in Utrecht. Nadat vijf jaar lang (2010-2015) de hoeveelheid stikstofdioxide langzaam verbeterde, stagneerde die afname de laatste twee jaar. Criticasters die al langer tegen de Utrechtse milieuzone zijn, die sinds 2015 vieze diesels uit de stad weert, grijpen de cijfers aan om te zeggen dat de milieuzone blijkbaar niet werk.

Van Hooijdonk spreekt dat tegen. ,,Deze maatregel is niet genomen om stikstofdioxide uit de lucht te halen. De milieuzone heeft ervoor gezorgd dat de hoeveelheid roet met dertig procent is afgenomen. Dat is gigantisch veel.’’

De milieuzone is wat Van Hooijdonk betreft slechts één van de vele maatregelen die er moeten komen om de luchtkwaliteit te verbeteren en ook de stikstofreductie weer op gang te brengen. ,,Er is niet één methode om dit probleem aan te pakken.’’

Grootste bron
Wegverkeer is en blijft de grootste bron van vervuiling en daarom heeft de stad zich enkele doelen gesteld voor de komende jaren. De bevoorrading van winkels en bedrijven in de stad mag vanaf 2025 alleen nog maar met voertuigen gedaan worden die geen schadelijke uitstoot meer hebben. Het busvervoer moet in 2028 energieneutraal zijn en in 2030 mogen er alleen auto’s de stad in met ‘zero emmision’ (nul uitstoot).

Daarnaast is de gemeente erg afhankelijk van landelijke maatregelen, want ongeveer de helft van de vuile lucht komt van verkeer buiten de stad.

Als die doelen van Utrecht gehaald worden en de houtstook wordt verder niet aan banden gelegd, dan neemt de milieubelasting van de houtkachels naar verhouding alleen maar toe. Bovendien kost het aan banden leggen of verbieden van houtkachels niets. ,,Verbieden is nu nog zeker geen optie’’, zegt Van Hooijdonk. ,,Maar het is wel belangrijk om duidelijk te maken wat minder stoken voor het milieu oplevert.’’

U mag niet meer in de stad rijden met uw vervuilende auto????

Milieuzones in steden, maar dit vinden we helemaal ok. Het hele jaar door. Van oud en nieuw tot Pasen als er maar veel fijnstof in de lucht komt. De makers zijn al niet heel erg slim, maar verpesten wel uw lucht. En vuile lucht maakt u ziek.

 

RIVM Houtrook bevat schadelijke stoffen.

‘Roetfilter erop en anders verbod op hout stoken’

© Jan Ruland van den Brink BRON
‘Roetfilter erop en anders verbod op hout stoken’
WINTERSWIJK – Het Winterswijkse PvdA-raadslid Ubel Zuiderveld voert een kruistocht tegen de overlast van houtrook. Hij wil roetfilters in de houtkachel of desnoods een stookverbod. Ook voor buitenkachels in de zomermaanden.

Hij legt momenteel de laatste hand aan een ‘houtrookdossier’ over de gezondheidsrisico’s van rokende schoorstenen, waarmee Ubel Zuiderveld nieuwe maatregelen tegen overlast van houtrook wil afdwingen. Weer een nieuwe stap in zijn strijd tegen de fatale gevolgen van houtrook: ,,Winterswijk telt zo’n drie slachtoffers per jaar.”

Het PvdA-raadslid schrijft in zijn eigen dossier over houtrook: ‘Recent onderzoek van de GGD Noord- en Oost-Gelderland onder 180 Winterswijkers toont aan dat 16 tot 20 procent in enige mate kampt met houtrookoverlast. Dat zijn omgerekend ongeveer 5.300 Winterswijkers.’ In de Europese unie zou het gaan om 61.000 ‘vroegtijdige doden’. ,,Er is onderzoek naar gedaan”, zegt Zuiderveld. ,,Volgens een eigen calculatie gaat het in Nederland om circa 2.000 slachtoffers per jaar en in Winterswijk twee tot vier per jaar.”

De onderschatting van het sluipende probleem van houtrook voor de volksgezondheid drijft hem. Zuiderveld staat niet alleen in zijn strijd. Het Longfonds pleit bij de overheid voor strengere maatregelen. ,,Een eerste stap in de goede richting is een stookverbod bij mist en windstil weer”, zegt woordvoerder Pauline van Voorst van het Longfonds. ,,De stoffen die bij het stoken vrijkomen zijn veroorzakers van luchtvervuiling. In de directe omgeving draagt houtrook bij aan gezondheidsklachten door fijnstof. Ook kankerverwekkende en giftige stoffen en koolmonoxide komen vrij bij de verbranding van hout.”

Werd hij in de Winterswijkse raadszaal aanvankelijk meewarig aangekeken, volgens het PvdA-raadslid is er inmiddels een kentering ingezet. ,,Je merkt dat de opinie binnen de raad kantelt, maar het kost me wel veel overredingskracht. Het blijft een kwestie van de lange adem. Ik zal wel als een linkse dominee worden afgeschilderd, maar blijf het onderwerp op de agenda zetten. Ik hoop ook andere fracties te overtuigen dat het een serieus probleem is.”