Hout stoken is gezellig en vaak giftig

vk_logo_smallPABLO KAMSTEEG − 14/02/14, 00:00

De kachelverkopers zien hout stoken populairder worden. Het kan, zeggen zij, een schone energiebron zijn, als je het maar goed doet. Maar dat is meestal niet het geval.

Untitled-3Joost van Heijningen kreeg van zijn zoon een brikettenpers voor oud papier. Daarmee perst hij blokken van natte krantensnippers. Eenmaal gedroogd, wat enkele maanden kan duren, gaan die in de houtkachel of open haard. Tijdrovend en arbeidsintensief, maar voor het milieu moet je iets over hebben, moet zijn zoon gedacht hebben.

Papier als brandstof is alleen niet erg goed voor milieu en gezondheid, zeggen deskundigen. Zowel voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal als de GGD raden briketten stoken af. Door de inkt en de structuur branden die slecht en onvolledig, waarbij fijnstof en giftige gassen vrij komen. Belangrijker is dat papier tot wel zeven keer gerecycled kan worden, een stuk duurzamer dan blokken persen die op zijn hoogst mager branden. Gewoon bij het oud papier stoppen dus, die kranten.

De meeste stokers stoppen in hun houtkachel of open haard geen papier, maar hout. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferde dat Nederland zo’n twee miljoen houtkachels en open haarden telt. Die worden lang niet allemaal gebruikt, maar hout stoken wordt wel populairder, ziet de kachelbranche. ‘Dat heeft twee redenen: bijstoken is vaak goedkoop, geen onbelangrijke overweging in crisistijd, en het wordt als authentiek en gezellig ervaren’, zegt Bart Leenders van de Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche. Maar is het ook groen?

‘Zoals het nu gedaan wordt absoluut niet. Hout verbranden kan redelijk CO2-neutraal, maar dan moeten de bomen wel gelijk teruggeplant worden. Voor een gesloten kringloop kun je het best sprokkelhout gebruiken, zolang het droog en schoon is’, zegt milieudeskundige Carla Anzion van de Vereniging van Milieuprofessionals (VVM). ‘Bovendien begrijp ik van de kachelbranche dat bijna iedereen verkeerd stookt.’

En dan wordt het dus ongezond. De meeste enthousiastelingen kopen tweedehands een kachel met een te hoge capaciteit. Om de hitte te temperen sluit men de zuurstoftoevoer deels af, waardoor het hout gaat smoren in plaats van verbranden. Gevolg: een laag rendement en een onvolledige verbranding met veel fijnstof, koolstofmonoxide en giftige gassen tot gevolg.

En daar worden de buren niet blij van. ‘Ieder jaar krijgen wij tientallen klachten van omwonenden van houtstokers. Dat is maar het topje van de ijsberg. Ik weet weinig van duurzaamheid, maar duurzaam voor de gezondheid is het meestal niet’, zegt Jelmer Krom van het Longfonds. Vooral astmapatiënten hebben last van de fijnstof en de giftige gassen in de rook, die meestal door slecht stoken worden veroorzaakt.

‘Voor je gezondheid kun je beter voor een gaskachel kiezen’, zegt een toxicoloog van de GGD. ‘Bij zowel hout als papier komen bij het verbranden naast fijnstof irriterende stoffen als aldehyden vrij. Op het totaal is de hoeveelheid fijnstof echter gering. Auto’s stoten veel meer uit.’ Toch zijn er sterke aanwijzingen dat het aandeel fijnstof uit houtverbranding toeneemt, zeggen de milieuprofessionals. Metingen van emissieregistratie.nl bevestigen dat.

Welk hout er in de kachel gaat, maakt al een wereld van verschil. ‘Als het echt moet, kun je het beste met pellets stoken, kleine voorbewerkte houtblokjes’, aldus Mariken Stolk van Milieu Centraal. ‘Die stoten minder giftige stoffen uit dan hakhout, houtbriketten of hout met veel hars en branden ook beter en langer.’

‘Toch heeft een cv-ketel bijna altijd een beter rendement. Zelfs de moderne houtkachels halen met een warmterendement van zo’n 90 procent de efficiëntie van een gasinstallatie niet’, zegt Stolk. ‘Verstook al dat hout liever in een biomassacentrale.’

De kachelbranche begrijpt alle kritiek, maar vindt dat het probleem niet bij hout als brandstof ligt. Leenders: ‘Als al je materiaal goed is en je weet hoe je moet stoken, dan is een houtkachel de schoonste energiebron die er bestaat. Een huishouden heeft per jaar genoeg aan twee kleine boompjes, en die kun je gemakkelijk terugplanten.’ Hij vindt het bovendien kras om te stellen dat gaskachels automatisch schoner zijn. ‘Weet je hoeveel uitstoot en energie er bij gas- en oliewinning komen kijken?’

Leenders wil Nederlanders weer leren hoe ze hout moeten stoken. Met de zogenaamde Zwitserse methode is het bijvoorbeeld mogelijk hout aan te steken zonder enige rook. ‘In omringende landen stellen ze niet eens de vraag of hout stoken milieuvriendelijk is. Zolang je het maar goed doet.’

Hout is pas een groene energiebron als iedereen volledig schoon stookt en de bomen terugplant, zegt milieudeskundige Anzion. ‘De vraag is of dat haalbaar is.’ In mei organiseert zij samen met rijksgezondheidsdienst RIVM en betrokken organisaties een congres over houtstook. Daarbij zal ook de nog afwezige regelgeving ter sprake komen.

Want vooralsnog moeten fervente stokers het met advies doen. Papier kan Van Heijningen maar beter niet meer gebruiken. Toch een warme kamer? Stook dan in ieder geval op de juiste manier, zeggen de milieuexperts. Een open haard is sowieso uit den boze. Daar zit geen filter op, en alle warmte verdwijnt direct via de schoorsteen naar buiten.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?
Mail naar groen@volkskrant.nl